Uratowano jeden z nizinnych zamków wodnych w Chorwacji: oddano do użytku odrestaurowany zamek Erdődy w Kerestinec

Od czterystu lat, kilka kilometrów na zachód od Zagrzebia, w pobliżu miejscowości Sveta Nedelja, stoi zamek Erdődy w Kerestinecach. Najstarsze części tego zabytku architektury renesansowo-barokowej, jednego z najbardziej charakterystycznych w całym regionie, pochodzą jeszcze z drugiej połowy XVI wieku: po tym, jak Péter Erdődy II nabył tę posiadłość w latach 60. XVI wieku, zlecił budowę fortyfikacji chronionej fosą wodną i wyposażonej w solidne, cylindryczne wieże narożne, którą dokończył jego syn, Péter Erdődy III. Prawdziwą osobliwością tego zamku jest to, że choć w Kotlinie Karpackiej przeważająca większość zamków została zbudowana na terenie górskim lub na naturalnych wzniesieniach.

Kerestinec to jedna z nielicznych zachowanych w nienaruszonym stanie renesansowych fortec wodnych na równinie, w których obrona opierała się nie na skałach, lecz na regularnej geometrii, masywnych bastionach narożnych i fosach, które można było zalać.

Odczuła skutki zmian ustrojowych

Zamek, pełniący również funkcję obronną podczas walk z Turkami, został w XVIII wieku zmodernizowany i przebudowany zgodnie z ówczesnym stylem: właśnie wtedy zyskał bardziej ozdobną barokową fasadę, eleganckie ramy okienne oraz łukowe arkady wychodzące na wewnętrzny dziedziniec. Wygląd zamkniętego kompleksu budynków zmieniło wielkie trzęsienie ziemi w Zagrzebiu w 1880 roku. Wówczas uszkodzone skrzydła zostały uproszczone i częściowo rozebrane, co doprowadziło do powstania znanego obecnie układu planu w kształcie litery U.

Losy zamku w XX wieku są typowe dla całej Europy Środkowej: w czasie II wojny światowej i w kolejnych dziesięcioleciach służył jako więzienie polityczne, obóz jeniecki, a następnie koszary, natomiast trzęsienia ziemi w Petrinju i Zagrzebiu w 2020 roku spowodowały poważne uszkodzenia konstrukcyjne ścian, sklepień i konstrukcji dachowej.

Uratowali go w ostatniej chwili

W maju 2022 roku rozpoczęto prace nad ratowaniem zamku. W ramach kompleksowej inwestycji o wartości około 13 milionów euro (ok. 4,7 miliarda forintów), sfinansowanej w przeważającej mierze ze środków Unii Europejskiej, udało się ocalić dla potomności ten ważny zabytek wspólnej historii Węgier i Chorwacji. Projekt ogólny oraz koordynację prac konserwatorskich wykonało biuro Mplan, natomiast prace wykonawcze zrealizowała firma Spektar gradnja.

Renowacja została przeprowadzona w dwóch etapach: pierwszy etap, trwający do lata 2023 roku, skupiał się na pilnym wzmocnieniu konstrukcji oraz stabilizacji fundamentów i pękniętych ścian. Następnie rozpoczęto drugi etap, który miał na celu renowację architektoniczną, modernizację instalacji technicznych oraz ratowanie malowideł ściennych znajdujących się w wieży północno-zachodniej.

Na zakończenie tego długiego procesu całkowicie odnowiony budynek został oddany do użytku 14 września 2026 r.

Ten rozpadający się zabytek, zamknięty przez dziesięciolecia, pełni dziś funkcję społeczną i kulturalną: otworzył swoje podwoje dla szerokiej publiczności, oferując sale koncertowe i eventowe, bibliotekę oraz przestrzenie wystawowe.