Climate-X
Trzy powodzie na Dunaju nie powstrzymały projektu Kvassay – w ten sposób zrealizowano jedną z najważniejszych inwestycji wodnych ostatniej dekady.
Jednym z najstarszych i najbardziej złożonych obiektów wodnych w naszym kraju jest śluza Kvassay, elektrownia wodna i pompownia na północnym krańcu wyspy Csepel. Jednym z najważniejszych wydarzeń 2025 roku było zakończenie rozpoczętej w 2022 roku modernizacji i rozbudowy kompleksu, sfinansowanej przez Krajową Dyrekcję Gospodarki Wodnej. Realizacją inwestycji zajęły się firmy Colas i STRABAG.
Budowa, której skutki odczuwalne są od Budapesztu po Baja
W obszarze oddziaływania kompleksu Kvassay mieszka około 450 tysięcy osób. Jednocześnie coraz większa grupa osób odkrywa możliwości turystyczne i rekreacyjne odnogi Dunaju Ráckevei–Soroksári, na które również ma wpływ inwestycja. Rozwój ten ma również znaczenie dla rolnictwa, ponieważ z odnogi Ráckevei–Soroksári-Duna-ág do systemu wodnego doliny Dunaju odprowadza się rocznie 400–450 mln m3 wody, co stanowi jedną czwartą objętości jeziora Balaton. Wpływ rozwoju Kvassay jest odczuwalny aż do miejscowości Baja.
Łącznik ze światem
Śluza Kvassay nosi imię jednego z najbardziej wpływowych inżynierów wodnych okresu dualizmu, Jenő Kvassaya. Wraz ze swoim współczesnym, projektantem śluzy Elemérem Sajó, odegrali oni decydującą rolę w kształtowaniu teoretycznych i praktycznych zasad gospodarki wodnej w kraju. Dzięki ich pracy w 1910 r. rozpoczęto budowę kanału Soroksári Duna oraz portu Budapest – Csepeli Nemzeti és Szabadkikötő. Z nazwiskiem Kvassaya wiąże się pierwsza ustawa wodna, podniesienie poziomu kształcenia zawodowego i inżynierskiego. Jego dalekowzroczne myślenie szybko potwierdziła historia, ponieważ znaczenie Dunaju gwałtownie wzrosło po podpisaniu traktatu z Trianon, jako jedyna droga transportowa pozostająca otwarta dla kraju. Znaczna część sieci kolejowej znalazła się w rękach sąsiednich krajów, które starały się utrudnić transport towarów poprzez wprowadzenie wysokich opłat celnych.
Kvassay, władca Dunaju
Kompleks Kvassay nazywany jest również panem Dunaju ze względu na swoją wielofunkcyjność i kluczową rolę. W 1911 roku na północnym krańcu wyspy Csepel zbudowano najpierw śluzę żeglugową, a następnie śluzę spustową. W latach 50. i 60. XX wieku kompleks Kvassay został rozbudowany o pompownię i elektrownię.
- W ramach pierwszej linii ochrony przeciwpowodziowej zapewnia ochronę obszaru przeciwpowodziowego Budapeszt-Baja.
- W okresach suszy zapewnia regulowany poziom wody w odnodze Dunaju Ráckevei–Soroksári. Stąd zasilane są jeziora rybne i systemy nawadniające doliny Dunaju, a także wspierane jest uzupełnianie zasobów wodnych obszaru Duna-Tisza-köz és Homokhátság nawet 60-70 milionami metrów sześciennych wody rocznie.
- Śluza i jej okolice są popularnym celem wycieczek wodnych i wędkarzy.
- Obiekt ten pełni również ważną funkcję w regulacji jakości wody. Brak wystarczającej ilości świeżej wody w dopływie Dunaju spowodowałby problemy ekologiczne, ponieważ to właśnie tutaj do rzeki wpływa woda oczyszczana przez oczyszczalnię ścieków w południowej części Pesztu.
Dramatyczna sytuacja sprawiła, że inwestycja stała się pilna.
Decyzja o rozbudowie obiektu Kvassay została podjęta w 2018 roku. Poprzedzało ją pobicie w Budapeszcie o dziesięć centymetrów dotychczasowego rekordu najniższego poziomu wody, wynoszącego 51 centymetrów i zmierzonego w 1947 roku.
W okresie suszy poziom wody w odnodze Ráckevei–Soroksári-Duna był o 50 centymetrów wyższy niż w Dunaju: z tego powodu grawitacyjnie nie mogło dojść do zasilania odnogi wodą z głównego nurtu. Zainstalowane pompy nie były w stanie przepompować wody z Dunaju do odnogi przy niskim poziomie wody, dlatego niezbędną ilość wody uzupełniono za pomocą pomp mobilnych. Jako długoterminowe i opłacalne rozwiązanie decydenci postanowili o budowie nowej pompowni.
Dzięki tej inwestycji Kvassay będzie w stanie, przy najniższym dotychczas zmierzonym poziomie wody w głównym nurcie Dunaju, (do poziomu 17 cm mierzonego na wodowskazie w Budapeszcie).
Realizacja stała się pilna, ponieważ podręczniki historii już odnotowały, jakie są konsekwencje braku wystarczającej ilości wody w dopływie.
Skazana na śmierć odnoga Dunaju
W XVIII i XIX wieku Dunaj dzielił się na dwie mniej więcej równej wielkości odnogi po przekroczeniu wąskiego przejścia przy górze Gellért. W tym okresie często dochodziło do powodzi, spowodowanych głównie przez gromadzące się na piaszczystych łachach pod Pestem kry lodowe.
Po wielkiej klęsce, jaka dotknęła Budapeszt w 1838 roku, postanowiono, że jedno z dwóch ramion rzeki – Lágymányosi–Budafoki lub Ráckevei–Soroksári – zostanie przekształcone w główny nurt poprzez pogłębienie koryta, a drugie zostanie zamknięte.
Na mocy ustawy przyjętej w 1870 r. odgałęzienie rzeki w Ráckeve zostało skazane na zagładę. W wyniku tej interwencji zaprzestano żeglugi, a dno rzeki zaczęło się zamulaczać. Zniszczenia spowodowane brakiem wody dotknęły nie tylko faunę i florę, ale także mieszkańców tego regionu, którzy padli ofiarą epidemii.
Na obu końcach wyspy działały elektrownie.
W 1904 roku zarządzono ponowne otwarcie odnogi Dunaju oraz budowę śluzy i grobli na północnym krańcu wyspy Csepel. Zgodnie z planami Eleméra Sajó i pod jego kierownictwem budowa śluzy odbywała się w osuszonym korycie rzeki. Wybudowano konstrukcje drewniane, które wypełniono żelbetonem. Kesony zawieszono na konstrukcji belkowej i opuszczono do koryta rzeki za pomocą podnośnika, a następnie wypełniono przestrzenie między elementami zapewniającymi szczelność. Z tak zamkniętego obszaru wypompowano wodę. Z punktu widzenia historii przemysłu interesujące jest to, że Sajó sprowadził do kraju pierwsze urządzenie do wciskania cementu typu Wolfsholz, które po raz pierwszy zastosowano podczas prac osuszania wykopu śluzy Kvassay.
Zbudowany w ciągu 16 miesięcy i oddany do użytku w 1911 roku obiekt ma za zadanie ułatwiać żeglugę na odcinkach o różnym poziomie wody. Kolejnym etapem rozwoju była budowa śluzy spustowej.
Po trzech latach prac, w 1929 roku u południowego krańca wyspy Csepel ukończono budowę śluzy żeglugowej i spustu wody, a w 1930 roku elektrowni. Ta ostatnia uległa zniszczeniu podczas powodzi w 1956 roku i przestała działać. Podczas budowy w Tass w latach 1924-25 po raz pierwszy zastosowano w Węgrzech – również na prośbę Sajó – metodę obniżania poziomu wód gruntowych (system Siemens) oraz metodę betonowania za pomocą wieży odlewniczej. W latach 1954-62 przy szczycie wyspy Csepeli-szigetcsúcs realizowano budowę pompowni i elektrowni.
Wyścig wewnątrz i na zewnątrz projektu
Po sześćdziesięciu latach, w 2022 roku, w kompleksie Kvassay ponownie rozpoczęto budowę. W ramach tego projektu specjaliści z Colas i STRABAG zrealizowali złożony projekt, podzielony na dwa duże etapy. W pierwszej części zakończono budowę ściany przeciwpowodziowej i ułożenie rur po stronie tłocznej, a także budowę obiektu inżynieryjnego. Wśród prac do wykonania znalazła się renowacja turbin elektrowni i torów dźwigowych, modernizację systemu energetycznego budynku, rozpoczęcie modernizacji budynku sterowni śluzy objętego ochroną konserwatorską oraz mieszkania służbowego znajdującego się w pobliżu kompleksu, a także modernizację magazynu belek oraz rozbudowę systemu usuwania osadów. Znaczną presję wywierał fakt, że prace te musiały zostać zakończone przed mistrzostwami świata w lekkoatletyce, które odbędą się we wrześniu 2023 r., ponieważ obszar robót znajduje się w sąsiedztwie stadionu, a ich realizacja nie mogła zakłócić przebiegu imprezy sportowej.
Ruch budowlany poruszający się do tyłu
Po mistrzostwach świata, w listopadzie 2023 r., rozpoczęto drugi etap, wydobywając 28 tysięcy metrów sześciennych ziemi, przygotowując teren pod budowę rurociągu ssącego i obiektów inżynieryjnych. Prace te zostały przerwane przez falę powodziową trwającą od grudnia do połowy stycznia. W sumie trzy powodzie na Dunaju wpłynęły na realizację inwestycji. Dodatkowym wyzwaniem było to, że teren robót znajdował się w sąsiedztwie obiektu sportowego, do którego ruch budowlany mógł dojechać tylko przez stadion. Ostatni odcinek prowadzący do brzegu rzeki był niedostępny z powodu braku miejsca, a ponadto pojazdy mogły do niego dojechać wyłącznie cofając. Jednym z największych pojazdów był 250-tonowy dźwig samochodowy, który cofając się z odstępem 10-10 centymetrów między dwoma odcinkami muru dotarł na miejsce prac. Brukowane drogi stadionu lekkoatletycznego zostały zabezpieczone przed obciążeniem ruchem budowlanym za pomocą 10-centymetrowej warstwy rozkładającej obciążenie i 6-centymetrowej warstwy asfaltu.
Pompami można sterować za pomocą jednego przycisku na odcinku 60 km wybrzeża.
Modernizacja Kvassay została poprzedzona renowacją wielofunkcyjnego urządzenia odprowadzającego wodę, wykonanego przez firmę Colas w Tass, na południowym krańcu wyspy Csepel. W 2021 roku oddano do użytku kompleks pompowni wody i grawitacyjnego odprowadzania wody, który może pompować wodę z Ráckevei-Soroksári-Duna do głównego odgałęzienia oraz z Dunaju do odgałęzienia bocznego. W ramach prac prowadzonych w Kvassay zintegrowano w jednym odnowionym systemie sterowania kontrolę pomp obsługujących zapotrzebowanie na wodę w odgałęzieniach na odcinku 60 km.
Turbiny elektrowni znów gotowe do pracy
W ramach projektu Kvassay odnowiono również turbiny elektrowni. W turbinie nr 1 wymieniono pomocnicze elementy sterujące i całą hydraulikę, natomiast turbinę nr 2 odnowiono od podstaw. Urządzenie zostało wyposażone w system chłodzenia, który umożliwia wykorzystanie ciepła odpadowego wytwarzanego przez turbinę. W okresie letnim do chłodzenia wykorzystuje się wodę z rzeki, a zimą ogrzewanie elektrowni zapewnia ciepło wytwarzane podczas pracy pompy.
40 ton w swobodnym spadku…
Szczególnym elementem elektrowni jest 40-tonowa zapora przed łopatkami turbiny. W przypadku awarii siedmiometrowa i czterometrowa płyta zamykająca jest natychmiast opuszczana przez układ hydrauliczny, najpierw w trybie swobodnego spadku, aby do łopatek nie dostała się większa ilość wody. Bezpieczeństwo pracy zapewnia również nowy system czyszczenia krat. Jego zadaniem jest zapobieganie przedostawaniu się do łopatek turbin śmieci spływających grawitacyjnie z Dunaju. Dzięki modernizacji za pomocą ramienia polipowego można wyciągnąć śmieci z koryta rzeki, a nowy system jest w stanie przetransportować je do kontenera za pomocą przedłużonej linii dźwigowej, sterowanej zdalnie.
System monitorowania czuwał również nad bezpieczeństwem osób pracujących w korycie Dunaju.
Podczas budowy nowej pompowni rurociąg ssący i konstrukcja techniczna zostały wykonane w korycie rzeki na głębokości 10 metrów. W tym celu
W korycie Dunaju zbudowano największą w dotychczasowej historii Węgier groblę o długości 150 metrów i szerokości 7 metrów.
W celu utworzenia obszaru roboczego część koryta rzeki została odgrodzona płytami szalunkowymi. Na potrzeby tej fazy do odnogi rzeki przypłynęła barka o szerokości 80 metrów i długości 100 metrów, na pokładzie której znajdowały się dwie maszyny robocze o łącznej masie 130 ton.
8 000 metrów sześciennych mułu i gliny zostało usuniętych z wyznaczonego i odwodnionego obszaru roboczego, a ryby zostały zawrócone do głównej gałęzi.
Na konstrukcji pracowały koparki o masie 20–30 ton, a płyty szádlemu musiały wytrzymać zarówno ich ciężar, jak i ciśnienie wody. O bezpieczeństwo dbano na wiele sposobów, a jednym z ważnych narzędzi była stacja pomiarowa monitorująca stan jászolgálat. System co pół godziny mierzył 150 punktów i z milimetrową dokładnością sygnalizował ewentualne przesunięcie płyt uszczelniających.
W korycie Dunaju powstały siedmiometrowe betonowe ściany
W osuszonym korycie rzeki firma Horizont Invest Szerkezet Kft. podczas realizacji projektu wznosiła betonowe ściany o wysokości ponad siedmiu metrów przy użyciu systemów szalunkowych MEVA. Zadaniem obiektu jest doprowadzenie wody do czterech pomp. Cztery pompy nowej instalacji są obsługiwane przez dwie równoległe rury o średnicy 1,8 metra każda, które łączą się w rurę o średnicy 2,4 metra. Rury stalowe zostały pokryte warstwą o grubości 30 mm i twardości porcelany, aby spełniały wymagania dotyczące stuletniej żywotności w inwestycjach wodnych.
Realizacja projektu Kvassay rozpoczęła się w 2022 r. i zakończyła się wiosną 2025 r. Projekt stanowi odpowiedź na wyzwania związane ze zmianami klimatycznymi poprzez wzmocnienie ochrony przeciwpowodziowej i zapewnienie, między innymi, uzupełnienia zasobów wodnych w regionie Homokhátság.
Źródło: Link
-
Utwór związany 2026. 04. 10.
Tak usunięto „trzask” z poślizgniętego odcinka torów w regionie Dunántúl – ze zdjęciami
-
Utwór związany 2026. 04. 10.
Można rozpocząć planowanie – autostrada M2 ma zostać przedłużona do Cinkót, a linie HÉV mogą zostać zmodernizowane
-
Utwór związany 2026. 04. 10.
Rozpoczyna się największy obecnie projekt modernizacji kolei w kraju
-
Wiadomości branżowe 2026. 04. 10.
W ciągu roku na krajowych drogach szybkiego ruchu zgromadziły się śmieci o masie odpowiadającej prawie 2000 samochodów